Hocalı Katliamı
Hocalı Katliamı, 25 Şubat 1992'de Azerbaycan'ın Dağlık
Karabağ bölgesindeki Hocalı kentinde çok sayıda Azeri sivilin,
Ermeniler tarafından öldürülmesi olayıdır. Azeri kaynaklarına ve
Memorial Human Rights Center, Human Rights Watch ve diğer bazı
uluslararası insan hakları kuruluşlarının bildirdiklerine
göre[1] [2] katliam, Rus 366. Motorize Alayı'ın desteğindeki
Ermeni silahlı kuvvetleri tarafından gerçekleştirilmiştir.[3]
Human Rights Watch, Hocalı Katliamını Dağlık Karabağ'ın
işgalinden bu yana cereyan eden en kapsamlı sivil kırımı olarak
nitelendirmiştir. Azeri kayıplarının sayısı üzerinde tartışmalar
devam etmekteyse de, 400 ila 1000 arasında oldukları genel kabul
görmektedir. Azerbaycan resmî kaynaklarının bildirdiği resmî
rakam 613 sivil olup, bunların 106'sı kadın ve 83'ü çocuktur.
Katliamın Oluşumu
Yukarı Karabağ bölgesinin en önemli tepelerinden birisinde olan
Hocalı köyü stratejik olarak Ermenistan Silahlı Kuvvetleri için
askeri bir hedef niteliğinde idi. Hocalı stratejik olarak
Karabağ dağ silsilesinde Ağdam-Şuşa, Eskeran-Hankendi yollarının
üzerinde yerleşmektedir. Hocalı’nın coğrafi-stratejik konumu
Ermeni silahlı birliklerinin buraya saldırmasına müsaitti.
Hocalı Hankendi’nden 10 km uzaklıkta güneydoğusundadır.
Karabağ’daki tek havaalanı Hocalı’dadır.
Hocalı 1991 yılının Ekim ayından itibaren ablukadaydı. Ekim’in
30’unda kara yoluyla ulaşım kapanmış ve tek ulaşım vasıtası
helikopter kalmıştı. Hocalı’ya son helikopter 1992 yılı Ocak
ayının 28’inde gitmişti. Şuşa şehrinin semalarında sivil
helikopterin vurulması ve bunun sonucunda 40 kişinin ölümünden
sonra bu ulaşım da kesilmişti. Ocak ayının 2’sinden itibaren
şehre elektrik verilmemişti. Şubatın ikinci yarısından itibaren
Hocalı, Ermeni silahlı birliklerinin ablukasına alınmış ve her
gün toplardan, ağır makineli silahlarla bombalanmıştır.
936 km2’lik alana sahip ve 2.605 aileden ibaret 11.356 kişinin
yaşadığı Hocalı kasabası 26 Şubat 1992 tarihinde yüzyılın en
acımasız soykırımına maruz kalmış ve kasaba tamamıyla yok
edilmiştir. Hocalı bu katliamın yaşandığı sırada Azerbaycan
Silahlı Kuvvetlerinin koruması altında değildi ve tamamen
savunmasız bir durumdaydı. Hocalı da dağınık halde elinde hafif
silahlar bulunan 150 kişi bulunmaktaydı. Azerbaycan silahlı
kuvvetleri Hocalı halkına yardım edemedi, hatta uzun süre
cesetlerin alınması bile mümkün olmadı..
Ermenistan Silahlı Kuvvetleri köyü üç yönden kuşatmış,
helikopter ve ağır silahların yardımı ile önce köyü bombalamış
ve ardından da köye girerek katliam yapmıştır. Ermeniler bu köyü
işgal ederek bütün bölge halkına bir mesaj vermek
istemekteydiler. Nitekim Azerbaycan Türkleri için ağır bir mesaj
vermiş oldular. Hocalı işgal edilerek ve neredeyse tamamen yok
edilerek bölgedeki çözülme hızlandırılmış oldu. Ermeniler bu
hamleyle aynı zamanda önemli bir stratejik mekanı da işgal
ederek askeri açıdan önemli bir başarı elde etmiştir. Ancak
insanlık adına tarihin en acımasız soykırımı
gerçekleştirilmiştir. Diğer taraftan Ermeniler için bu soykırım
kendilerinin iddia ettiği 1915 yılında yaşananların bir öcü
niteliği de taşımaktaydı.
Ermenistan Silahlı Kuvvetleri 1992 yılının 25 Şubatı 26 Şubata
bağlayan gecede bölgedeki 366. Alayın da desteği ile önce giriş
ve çıkışını kapadığı Hocalı köyünde sivil, kadın, çocuk, yaşlı
ayırımı yapmadan resmi rakamlara göre 613 kişiyi
katletmişlerdir. Katledilenlerin 83’ü çocuk, 106’sı kadın ve
7’ten fazlası ise yaşlıydı. Normalde en şiddetli savaşlarda dahi
savaş dışında tutulan, dokunulmayan bu kesime Ermeniler yaşlı,
kadın ve çocuk demeden acımasız işkenceler yaparak katletmiştir.
Bu katliamdan toplam 487 kişi ağır yaralı olarak kurtulmuştur.
1275 kişi ise rehin alınmış ve 150 kişi ise kaybolmuştur.
Cesetler üzerinde yapılan incelemelerde cesetlerin birçoğunun
yakıldığı, gözlerinin oyulduğu, kulakları, burunları ve kafaları
ile vücutlarının çeşitli uzuvlarının kesildiği görülmüştür. Aynı
vahşetten hamile kadınlar ve çocuklar bile nasibini almıştır.